Moving home

2 October 2015

Gwybod eich morgais

I lawer ohonom, morgais fydd y gwariant mwyaf yn ein bywydau.

Os ydych chi’n ‘ymgeisydd tro cyntaf’ sy’n gobeithio prynu eich cartref cyntaf, yn ystyried newid eich darparwr morgais, neu’n chwilio am fargen well gyda chwmni arall, mae’n syniad da i wneud yn siŵr eich bod yn deall cymaint â phosibl am y farchnad gyfredol. Yma, mae Julie-Ann Haines, Cyfarwyddwr Cwsmeriaid Cymdeithas Adeiladu’r Principality, yn amlinellu’r holl elfennau sylfaenol sy’n ymwneud â morgeisi.

Mae morgais yn sicr yn gyfrifoldeb ariannol mawr; bydd yn parhau am ryw 25 mlynedd ar gyfartaledd, gan ei wneud yn un o’r ymrwymiadau hirdymor pwysicaf y byddwch yn cytuno iddo yn eich bywyd. Er bod ymrwymiad mor enfawr yn gallu achosi llawer o bryder o bryd i’w gilydd - er enghraifft, ‘beth os bydd fy nghyfradd llog yn newid?’, ‘beth os oes cyfradd well ar gael i mi yn rhywle arall?’ – mae’n bwysig deall holl fanylion ein morgais.

Mathau o forgeisi

Mewn arolwg diweddar a gynhaliwyd gennym, nodwyd mai dim ond 52% o berchenogion cartrefi ledled Cymru a Lloegr sy’n gwybod beth yw cyfradd llog eu morgeisi, ffigur syfrdanol o ystyried bod hyn yn eu gadael yn agored i gael eu dal gan gynnydd mewn cyfraddau llog. Mae morgeisi’n dod gyda dau fath o gyfradd, sefydlog neu amrywiol, ac mae’n bwysig eich bod yn gwybod y gwahaniaeth rhyngddynt.

Gyda morgais cyfradd sefydlog, bydd eich ad-daliadau’n aros yr un fath am gyfnod penodol o amser – dwy i bum mlynedd fel arfer – beth bynnag sy’n digwydd i gyfraddau llog yn y farchnad ehangach.

Os oes gennych forgais cyfradd amrywiol, gallai’r gyfradd yr ydych yn ei thalu symud i fyny neu i lawr ar unrhyw adeg, yn unol â chyfradd sylfaenol Banc Lloegr. Gall y math hwn o forgais roi mwy o ryddid i berchennog cartref; gallai ordalu ei forgais bob mis neu newid ei forgais ar unrhyw adeg. Ond gyda hyn hefyd daw ansicrwydd, gan y gallai eich cyfradd newid – a chynyddu o bosibl – ar unrhyw adeg trwy gydol cyfnod y morgais.

Y taliad misol

Cyn gynted ag y bydd eich morgais wedi’i drefnu, mae’n bwysig iawn eich bod yn gwneud y taliadau ar amser bob mis. Mae hyn yn allweddol i forgais llwyddiannus. Eto, mae ein hystadegau’n dangos bod 87% o berchenogion cartrefi ledled Cymru a Lloegr yn gallu nodi beth yw swm yr ad-daliad misol ar eu morgais, sy’n arwydd cadarnhaol bod y rhan fwyaf ohonom yn deall ein taliadau rheolaidd.

Fodd bynnag, os ydych chi'n cael trafferth gyda’ch taliadau misol, neu os ydych o’r farn y byddwch yn cael trafferth yn y dyfodol, mae’n bwysig eich bod yn dweud wrth eich benthyciwr ar unwaith. Bydd yn gallu trafod dewisiadau gyda chi, er enghraifft sefydlu trefniadau talu dros dro, ymestyn tymor eich morgais, neu o bosibl newid i gynnyrch arall.

Pan fydd eich morgais cyfredol yn dod i ben

Ynghyd â gwybod beth yw dyddiad eich taliadau misol, mae’n bwysig hefyd gwybod pryd mae trefniadau cyfredol eich morgais yn dod i ben. Yn ôl ein harolwg ni, mae 76% o berchenogion cartrefi ledled Cymru a Lloegr yn gwybod pryd y bydd eu morgais wedi’i ad-dalu; ond mae hyn hefyd yn awgrymu bod tua chwarter ohonoch nad ydych yn gwybod! Os yw’r dyddiad y bydd eich morgais yn dod i ben yn agosáu, mae’n amser da i fod yn chwilio am fargen well yn y farchnad. Nodwch y dyddiad i’ch atgoffa eich hun i ddechrau chwilio am fargen well o leiaf dri mis cyn i’ch trefniadau cyfredol ddod i ben er mwyn rhoi digon o amser i'ch hunan.

Yr hyn y dylech fod yn ymwybodol ohono pan fyddwch yn ail-forgeisio

Mae digon o resymau da dros ail-forgeisio, er enghraifft i arbed arian trwy gael cyfradd well, os yw gwerth eich eiddo wedi codi’n sylweddol ers i chi ei brynu, neu os ydych am gynyddu maint eich ad-daliadau misol gan orffen talu eich morgais yn gynharach. Ond mae’n bwysig ystyried yr holl gostau ymlaen llaw.

Ers i’r Adolygiad Marchnad Morgeisi (MMR) gyflwyno meini prawf llymach ar gyfer benthycwyr, gallech wynebu gofynion anoddach wrth ailforgeisio na’r rhai a gawsoch yn flaenorol. Gall y rhain gynnwys “prawf straen” i benderfynu a fyddwch yn gallu fforddio’r ad-daliadau morgais yn y dyfodol pe byddai cyfraddau llog yn cynyddu, a thystiolaeth o’ch costau byw, er enghraifft teithio, dillad, adloniant a gofal plant. Ond peidiwch â gadael i hyn eich rhwystro; unig fwriad y rheolau hyn yw eich diogelu chi a gwneud yn siŵr bod benthycwyr yn gweithredu’n gyfrifol. Mae nifer o fenthycwyr wedi bod yn gwneud hyn ers blynyddoedd lawer, felly mae’n bosibl na fyddwch yn sylwi ar unrhyw wahaniaeth.

Fel arfer, bydd angen i chi ddangos tystiolaeth o’ch incwm, er enghraifft slipiau talu a chyfriflenni banc, a’ch costau eraill gan gynnwys dyledion a biliau’r cartref.

Gan y disgwylir i gyfraddau llog newid yn y dyfodol agos, nawr yw’r amser delfrydol i ddod i ddeall eich morgais. Bydd deall telerau eich morgais, y gyfradd a’r dyddiad y bydd yn dod i ben, yn eich rhoi mewn sefyllfa dda i fanteisio ar fargen well os bydd y cyfle’n codi.

Er y disgwylir i unrhyw gynnydd fod yn araf ac yn gynaliadwy, i’w roi yn ei gyd-destun, byddai cynnydd o 1 y cant ar forgais ad-dalu cyfartalog o £150,000 yn ychwanegu £78.48 arall at eich ad-daliadau bob mis*. Os nad ydych yn siŵr sut y byddai hyn yn effeithio arnoch chi, siaradwch â’ch cymdeithas adeiladu neu eich banc i weld beth fyddai newid yn y gyfradd sylfaenol yn ei olygu i chi a’ch morgais.

Er bod morgais yn gallu teimlo fel gwariant mawr, yn y pen draw mae’n eich galluogi chi i gael eich cartref eich hun lle gallwch chi a’ch teulu ffynnu am flynyddoedd lawer i ddod. Beth allai fod yn well na hynny?

*Ffynhonnell: BBC - http://www.bbc.co.uk/news/business-33786528 BTrwy glicio ar y dolenni byddwch yn gadael gwefan y Principality. Nid yw’r Principality yn gyfrifol am gynnwys gwefannau allanol.

Published: 02/10/2015